|
درس چهاردهم
ادبيّات تعليمی در ادبپّات هر ملّت، سروده ها و نوشته های فراوانی را می توان پافت که به موضوعاتی چون ، دعوت به راستی درستی، پاکی و تهذپب روح پرداخته اند. ادبيّات ما نپز با آثاری چون گلستان و بوستان سعدی ، قابوس نامه، کلپله و دمنه و... در اپن زمپنه غنی و پربار است. علاوه بر اپن ، آثاری به نظم و نثر نپز وجود دارد که موضوع آن ها آموزش مسائل و تعلپم علوم مختلف است؛ مانند «نصاب الصّبپان» از ابونصر فراهی که برخی لغات و اصطلاحات را در قالب شعر آموزش می دهد پا « گلشن راز » شپخ محمود شبستر ی که به توضپح اصطلاحات عرفانی می پردازد. بنا براين دو نوع ادبيات تعليمی داريم. در ادبيات تعليمی نوع اوّل،بهره گيری از فرصت ها، محبّت ورزيدن به پدر و مادر و هم نوعان،تاکيد بر انجام دستور های الهی و خودداری از گناه و غفلت و دنيای پرستی، موضوعات محوری و اساسی نوشته ها و سروده هاست. در ادبيّات تعليمی نوع دوّم ، شاعر يا نويسنده می کوشد موضوعات آموزشی را با روشی ساده و آسان به مخاطب بياموزد و آموزش را سرعت ببخشد. به مجموعه ی اين آثار که موضوع آن ها آموزش و تعليم است ، ادبيّات تعليمی می گويند.
هنر و سخن بدان كه مردم بىهنر*، مادام* بى سود باشد ، چون مغيلان* كه تن دارد و سايه ندارد؛ نه خود را سود كند و نه غير خود را؛ جهد كن كه اگرچه اصيل و گوهرى* باشى گوهر تن نيز دارى كه گوهر تن از گوهر اصل بهتر بود ؛ چنان كه گفته اند: بزرگى ، خرد و دانش راست نه گوهر و تخمه*را، اگر مردم را با گوهر اصل گوهر هنر نباشد، صحبت ، هيچ كس را به كار نيايد و در هر كه اين دو گوهر يابى، چنگ در وى زن و از دست مگذار كه وى همه را به كار آيد. و بدان كه از همه ى هنر ها بهترين هنرى سخن گفتن است كه آفريدگار ما جلّ جلاله* از همه ى آفريده هاى خويش آدمى را بهتر آفريد و آدمى فزونى يافت بر ديگر جانوران به ده درجه* كه در تن اوست: پنج از درون و پنج از بيرون: امّا پنج نهانى چون انديشه و ياد گرفتن و نگاه داشتن و تخّیل كردن و تميز و گفتار و پنج ظاهر چون سمع و بصر و شمّ* و لمس و ذوق و از اين جمله آن چه ديگر جانوران را هست نه بر اين جمله است كه آدمىراست. پس آدمى بدين سبب كامگار* شد بر ديگر جانوران. و چون اين بدانستى ، زفان* را به خوبى و هنر آموختن خو كن و جز خوبى گفتن زفان را عادت مكن كه زفان تو دايم همان گويدكه تو او را بر آن داشته باشى و عادت كنى،که گفته اند:هر كه زفان او خوش تر ، هواخواهان او بيشتر و با همه ى هنر ها جهد كن تا سخن به جايگاه گويى كه سخن نه بر جايگاه اگر چه خوب باشد زشت نمايد و از سخن بىفايده دورى گزين كه سخن بىسود ، همه زيان باشد و سخن كه از او بوى دروغ آيد و بوى هنر نيايد، نا گفته بهتر. « قابوس نامه » ، باب ششم
| |
|
 |
